Hoofdstuk 6

Investeren in duurzaamheid

Maatschappelijk verantwoord ondernemen krijgt al volop de aandacht van de Nederlandse ziekenhuizen. Het gaat dan met name om onderwerpen als healing environment en regie door de patiënt. Ten aanzien van duurzaamheid is er nog winst te behalen. Op jaarbasis wordt nu 2 tot 3% geïnvesteerd in duurzaamheid; dat aandeel zal groter worden.

Duurzaamheid

Waarom duurzaamheid?

Duurzaamheid is het bestendig omgaan met alle hulpbronnen – grondstoffen, mensen, kapitaal – waarmee de welvaart wordt voortgebracht. Dat is een mondiale verplichting, willen wij ervoor zorgen dat de mensen, het milieu of de economie niet in gevaar komen en wij de aarde netjes achterlaten voor ons nageslacht. Vanzelfsprekend is dit niet. Zo was al in 2007 sprake van een wereldwijd ecologisch overschot van 50% wat wil zeggen dat de mensheid in dat jaar de omvang van anderhalve planeet gebruikte om haar activiteiten mogelijk te maken. De potentiële milieuwinst is groot. Als het gaat om energie zijn de ziekenhuizen – met intensief gebruik van (medische) apparatuur en 24/7 in touw – grootgebruikers. In totaliteit is de zorg verantwoordelijk voor 5% van de CO2-uitstoot. Uit onderzoek blijkt dat zorginstellingen een besparing van 12% op jaarbasis op hun energiegebruik kunnen realiseren, wat een gemiddelde jaarlijkse besparing oplevert van 150.000 tot 500.000 euro. Daarnaast is duurzaam beleid een stimulans voor creativiteit, ondernemerschap en innovaties.

Peter Littooij
Peter Littooij

Overbodige kranen verwijderd

Het Martini Ziekenhuis heeft in 2014 25 miljoen liter water bespaard. Dat is een kwart van het totale waterverbruik van het ziekenhuis. Het ziekenhuis verwijderde onder meer 250 kranen tijdens de vervanging van de waterleiding. “Er is in alle ruimten scherp gekeken naar de noodzaak van de aanwezigheid van een kraan”, zegt bestuurder Peter Littooij. “In dit deel van het ziekenhuis zaten vroeger patiëntenkamers, die na de bouw van het nieuwe ziekenhuis zijn verbouwd tot kantoorruimtes. Bij de aanleg van de nieuwe waterleiding konden we meteen de overbodige kranen laten verwijderen. En er zijn uitsluitend koudwaterkranen geïnstalleerd. In een toiletruimte heb je bijvoorbeeld geen warm water nodig. Op de enkele plaatsen waar dit wel het geval is, zijn boilers geplaatst,” licht Littooij toe. Het verwijderen van kranen levert besparing op, omdat de kranen wekelijks moesten worden doorgespoeld in verband met legionellagevaar.

Composteermachine

Composteermachine

Het Alrijne Ziekenhuis Leiderdorp zet een composteermachine in om etensresten te verwerken tot compost. Dat levert minder afval, en daarmee kostenbesparing op. Het ziekenhuis bekijkt nog of het de compost zelf wil gebruiken, of aan instanties in de omgeving gaat leveren. Het biologisch afbreekbare afval komt van verpleegafdelingen en het restaurant. In 24 uur wordt het vocht uit de etensresten gehaald. Wat overblijft is kwalitatief hoogwaardige compost, dat in gewicht en volume nog maar twintig procent van het oorspronkelijke afval beslaat. De Alrijne Zorggroep ziet de zorg voor het milieu en de aandacht voor duurzaam ondernemen als een maatschappelijke verantwoordelijkheid. De aanschaf van de composteermachine is daar een concreet voorbeeld van.

De zorg is verantwoordelijk voor 5% van de CO²‑uitstoot

Delen: De zorg is verantwoordelijk voor 5% van de CO² uitstoot Tweet Post

Ziekenhuizen steeds milieubewuster

Verduurzamen leidt tot betere en meer betaalbare zorg. Ziekenhuizen worden steeds milieubewuster en investeren ook daadwerkelijk in duurzaamheid en milieuvriendelijkheid door het anders omgaan met energieverbruik, het verminderen van het gebruik van water, het verlagen van de CO2-uitstoot binnen het proces van afvalverwerking en een vermindering van vervoerskilometers. Het ziekenhuis Rijnstate in Arnhem bijvoorbeeld innoveert blijvend duurzaam op het gebied van personeelsbeleid en zorgprocessen. Ook is het ziekenhuis alert op het gebruik van schaarse grondstoffen (olie, water, fosfaat) en stimuleert de instelling hergebruik van materialen (cradle to cradle). Dit is slechts een voorbeeld; er zijn veel ziekenhuizen en categorale instellingen die actief beleid voeren op het gebied van duurzaamheid. Op landelijk niveau worden afspraken gemaakt die de ziekenhuizen zouden kunnen binden aan concrete doelstellingen.

Zeven relevante gebieden voor duurzame bedrijfsvoering
  • Figuur 15
  • Zeven relevante gebieden voor duurzame bedrijfsvoering
  • Bron: WHO

Duurzame inzetbaarheid richt zich op jong en oud

Delen: Duurzame inzetbaarheid richt zich op jong en oud Tweet Post

Green Deal duurzame bedrijfsvoering in de zorg

Ondertekening Green Deal Ondertekening Green Deal

Belangrijke stakeholders, zoals banken en zorgverzekeraars, zullen ziekenhuizen steeds actiever gaan aanspreken op hun duurzaamheidprestaties. De NVZ nam alvast het voortouw door het mede-ondertekenen van de ‘Green Deal duurzame bedrijfsvoering in de zorg’. Hierbij zetten overheid en bedrijfsleven zich in om de verduurzaming van de zorgsector te versnellen door kennis te delen, ervaringen uit te wisselen en zorgaanbieders te stimuleren om maatregelen te nemen om hun bedrijfsvoering te verduurzamen.

Goed inzetbaar

Duurzaam ondernemen betekent ook het duurzaam inzetten van medewerkers. Dat betekent zoveel mogelijk rekening houden met de specifieke omstandigheden en wensen van medewerkers in de verschillende fasen van hun leven en loopbaan. Duurzame inzetbaarheid richt zich op jong en oud. De nieuwe term is ook wel ‘inclusieve arbeidsmarkt’ met aandacht voor diverse doelgroepen. In dat kader is het voorbeeld van het Slotervaart ziekenhuis passend. Het biedt o.a. jongeren met een Wajonguitkering een aangepast takenpakket, goede begeleiding en een arbeidsritme. Zij krijgen daardoor de kans om te werken en daarmee volwaardig te participeren in de samenleving. Het vergroot hun kansen op de arbeidsmarkt. Voor ziekenhuizen is het belangrijk dat alle medewerkers goed inzetbaar blijven. Goed inzetbare medewerkers kunnen beter inspelen op aanpassing van hun takenpakket, verandering in hun loopbaan en ontwikkeling in de organisatie.

Lieda van Stigt
Lieda van Stigt

Duurzaam inzetbaar

Het Elkerliek ziekenhuis startte in 2009 met een geïntegreerd duurzaam inzetbaarheid programma. Projectleider Lieda van Stigt legt uit: “Het Huis van Werkvermogen van professor Ilmarinen is de basis. Dat huis bestaat uit vier ‘verdiepingen’: gezondheid, vakbekwaamheid, motivatie en werksituatie. We zijn per ‘verdieping’ nagegaan wat we willen bereiken met duurzame inzetbaarheid. De praktische vertaling daarvan komt terug in veel HR-instrumenten, zoals het jaargesprek. En op het bureau van vrijwel elke leidinggevende staat een kartonnen huisje waarop de verdiepingen genoemd staan. Als reminder tijdens élk gesprek, niet alleen het jaargesprek. Leiderschap is een belangrijke beïnvloeder van duurzame inzetbaarheid. Daarom hebben we de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in leiderschapsontwikkeling. Op dit moment wordt de doelgroep van het leiderschapsprogramma verruimd van alleen de leidinggevenden naar alle medewerkers. Persoonlijk leiderschap staat centraal. Leidinggeven aan jezelf, noemen we dat.” Het Elkerliek is bezig om duurzame inzetbaarheid nog breder te trekken: naast werkvermogen komt de komende jaren de focus te liggen op bevlogenheid en employability.

“Investeren in duurzaamheid” is ook als PowerPoint beschikbaar: