Hoofdstuk 5

Van ziekenhuis naar kennisinstelling

Mogelijkheden met betrekking tot preventie

Onder preventie wordt vaak het voorkomen van een ziekte verstaan, bijvoorbeeld door vaccinatie. Wanneer mensen ziek worden en in behandeling zijn, richt preventie zich echter ook op het voorkomen van verergering van de ziekte of op optimaliseren van kwaliteit van leven.

Er zijn veel ziekenhuizen actief bezig met preventie; door individuele voorlichting en begeleiding te geven, of bijvoorbeeld door voorlichtingsavonden te organiseren voor groepen patiënten met een specifieke aandoening of potentiële aandoening. Ook prenatale diagnostiek is een vorm van preventie, alsmede de darmkankerscreening. Door aandacht te besteden aan preventie, in welke vorm dan ook, verschuift de rol van de zorginstelling: van traditioneel genezend naar een kennisinstituut. Van zoveel mogelijk mensen beter maken naar de gezondheid bevorderen. De komende jaren zal deze ontwikkeling doorgaan. Door preventie dalen de zorguitgaven niet direct, maar mensen krijgen wel een betere kwaliteit van leven.

Indelingen van preventie

Er zijn meerdere indelingen van preventie in gebruik, namelijk naar doelgroep en naar de fase van de ziekte. Preventie is vaak gericht op een specifieke doelgroep van mensen die extra bescherming nodig hebben of meer risico lopen ziek te worden door bijvoorbeeld hun leefstijl.

Bijdrage risicofactoren aan levensverwachting
  • Figuur 14
  • Bijdrage risicofactoren aan levensverwachting
  • Bron: Nationaal kompas, RIVM, 2014
Pauline Terwijn
Pauline Terwijn

Vitaal Vechtdal

Vitaal Vechtdal is een initiatief van de Saxenburg Zorggroep in de regio Vechtdal-Coevorden en omstreken dat werkt aan kwaliteit van leven en lichamelijke, geestelijke en sociaal-maatschappelijke vitaliteit door samenwerking. Het initiatief focust op vier domeinen: zorg, werk, opleiding en thuis & tuin. Het bevat vier programmalijnen: vroeg erbij, vitale gemeente, vitale werknemer en langer vitaal. “Vitaal Vechtdal heeft vele voordelen,” zegt bestuurder Pauline Terwijn. “Inwoners hebben inspraak in de mogelijkheden om vitaal te zijn en te blijven, zijn meer bewust en participeren beter. We zien dat ouderen langer zelfstandig blijven en minder eenzaam zijn. Er is een community van inwoners en organisaties in de vier domeinen, verbonden door het gedachtegoed en een gezamenlijke zorgpolis. Inwoners bedenken en bepalen welke initiatieven rondom preventie en gezondheid van waarde zijn. Werkgevers, scholen, verenigingen, gemeente en zorgverleners leveren ideeën voor projecten en ontwikkelingen die bijdragen aan het doel en gedachtegoed van Vitaal Vechtdal. Resultaten worden zichtbaar en successen gevierd.” Eind 2015 zijn er bijzondere ontwikkelingen te melden. De Vitaal Vechtdal Coöperatie is opgericht waarin inwoners zelf een stem krijgen bij het mede bepalen van het zorgaanbod. En, voor Nederland uniek, twee zorgverzekeraars (Zilveren Kruis en ONVZ) werken samen in één polis om gezondheid en vitaliteit in de regio blijvend te verbeteren. “Met Vitaal Vechtdal laten we in de praktijk zien dat we met resultaat samen kunnen werken aan positieve doelen.”

Er zijn veel ziekenhuizen actief bezig met preventie

Delen: Er zijn veel ziekenhuizen actief bezig met preventie Tweet Post

Preventie naar doelgroep

Binnen de doelgroepen wordt onderscheid gemaakt naar het ziektestadium: van de gezonde bevolking tot mensen met een ziekte. Universele preventie bevordert en beschermt actief de gezondheid van de gehele gezonde bevolking. Selectieve preventie probeert te voorkomen dat personen met één of meerdere risicofactoren voor een bepaalde aandoening daadwerkelijk ziek worden. Geïndiceerde preventie beoogt te voorkomen dat beginnende klachten verergeren tot een aandoening. Het doel van zorggerelateerde preventie is te voorkomen dat een bestaande aandoening leidt tot complicaties, beperkingen, een lagere kwaliteit van leven of sterfte. Daarnaast kan preventie zich ook richten op het verkleinen van sociaal-economische gezondheidsverschillen die ontstaan ten gevolge van een chronische ziekte.

Ziekenhuizen kunnen patiënten helpen door de bomen het bos te zien

Delen: Ziekenhuizen kunnen patiënten helpen door de bomen het bos te zien Tweet Post

Preventie naar fase

Over het algemeen richten ziekenhuizen en categorale instellingen zich vooral op zorggerelateerde, geïndiceerde preventie. Een groeiend aantal ziekenhuizen richt zich ook op de algemene gezondheidstoestand van de bewoners in de regio. De kennis die in het ziekenhuis is opgebouwd wordt gebruikt voor voorlichting over het voorkomen van ziekten.

Jankees Cappon
Jankees Cappon

Medische expertise in de wijk

“Vanuit onze maatschappelijke verantwoordelijkheid willen we graag bijdragen aan de gezondheid van de inwoners in onze regio”, zegt Jankees Cappon, bestuurder in Rijnstate, Arnhem. “Dat doen we in verbinding met veel meer partijen; wij brengen bijvoorbeeld vooral onze medische expertise in om het aantal te dikke kinderen terug te brengen. Met huisartsen en wijkteams zijn we gestart in de wijk Malburgen. Het aantal te dikke kinderen is daar hoger dan het landelijk gemiddelde. Inmiddels zijn we anderhalf jaar bezig en zijn merkbare en blijvende resultaten geboekt.” Voor de financiering hebben we gebruik gemaakt van de WMO innovatiesubsidie die het ook mogelijk maakt om het succesvolle concept verder uit te rollen naar andere wijken in Arnhem én naar de regio zodat echte evidence kan worden verkregen. “Als je vanuit het belang van de patiënt, of in dit geval de inwoner en de samenleving, redeneert is het eigenlijk heel logisch dat je als ziekenhuis je verantwoordelijkheid neemt voor de gezondheid van de inwoners van je verzorgingsgebied”, vindt Cappon.

Preventie; een strategische keuze

Beleid op het gebied van preventie maakt deel uit van de portfolio van de zorginstelling. Brede aandacht voor preventie vraagt een nieuwe aanpak van bestuurders en medisch specialisten. Een aangepaste visie op het (zorg)traject, voorafgaand aan en na afloop van de medisch-specialistische behandeling, is dan nodig. Concreet betekent dit dat de nadruk komt te liggen op de zorgverlening en ondersteuning in de keten en meer gericht is op levensstijl. Zorgprocessen worden hierop aangepast in samenhang met een duidelijke communicatieve begeleiding en informatievoorziening en -overdracht.

Duurzame gezondheidswinst

Duurzame gezondheidswinst

Het RealHealth pijnmanagementprogramma van de Sint Maartenskliniek is een bewezen effectieve conservatieve behandeling voor patiënten met chronische lage rugklachten, met het accent op gedragsverandering. Doel van deze innovatie is dat patiënten door middel van zelfregie minder last ervaren van de negatieve gevolgen van rugpijn in hun dagelijks functioneren. Deze interdisciplinaire behandelmethode resulteert in duurzame gezondheidswinst en minder zorgconsumptie:

  1. Wetenschappelijk bewezen resultaten, gepubliceerd in gerenommeerde peer-reviewed vaktijdschriften;
  2. 79 procent van de patiënten functioneert beter;
  3. 80 procent ervaart betere kwaliteit van leven;
  4. Significante afname zorgconsumptie (medicatie, artsenbezoek, paramedische hulp);
  5. Uitkomsten blijven behouden op lange termijn (5 jaar).

Medische apps

Medische apps zijn applicaties met een medische toepassing op een mobiel apparaat. Ze kunnen helpen om in een vroeg stadium een ziekte op te sporen of helpen deze te voorkomen, maar ze moeten natuurlijk wel beproefd en betrouwbaar zijn. Ziekenhuizen kunnen patiënten helpen door de bomen het bos te zien en te bewerkstelligen dat zij vooral gebruik maken van gevalideerde apps met betrouwbare gegevens.

Bewegen goed voor je geheugen

Bewegen goed voor je geheugen

Erik Scherder, hoogleraar neuropsychologie aan de VU: “De meeste mensen weten niet dat je met lichaamsbeweging óók werkt aan je geheugen, aan je cognitieve functies. Lichaamsbeweging en cognitieve inspanning doen een beroep op dezelfde circuits in het brein; het betreft dezelfde neurale systemen. Verbindingen tussen hersengebieden waarvan we dachten dat ze alleen bedoeld zijn voor geheugenprocessen, blijken ook belangrijk te zijn voor motorische processen. Het is géén Haarlemmerolie. Je hoort mij niet zeggen dat iedereen topsport moet gaan bedrijven en over zijn fysieke grenzen moet heengaan. Maar ik zeg wel: word weer, of meer, lichamelijk actief. Dat heeft een gunstig effect op allerlei terreinen: op je weerstand, op je stemming; op de cognitieve kwetsbaarheid van ouderen en op de cognitieve reserves die jongeren nog moeten opbouwen. Er zijn inmiddels talloze studies die deze positieve effecten laten zien. Met name de doorbloeding van de witte stof verbetert. Dat zijn de verbindingen in de hersenen die nodig zijn om nieuwe informatie en signalen te verwerken. De witte stof is kwetsbaar voor veroudering: op mijn leeftijd gaat die al achteruit. Ik merk dat doordat veel dingen wat trager gaan. Oudere mensen gaan langzamer lopen; ze denken ook langzamer. Maar als ik zorg dat ik veel beweeg en dus een goede doorbloeding houd, dan rem ik dat proces.”
Bron: Trouw

Ambities

In de komende jaren maken ziekenhuizen een bewuste, strategische keuze wat ze wel of niet aan preventie doen buiten de zorggerelateerde, tertiaire preventie die in ieder geval een taak van ziekenhuizen is.

Nicolet Zeller
Nicolet Zeller

Voeding en bewegen

“Wij zeggen altijd dat een operatie vergelijkbaar is met een topsportprestatie. En als Tom Dumoulin een tijdrit moet rijden, gaat hij heel hard trainen en let hij goed op zijn voeding. Maar als wij, gewone mensen, zo’n prestatie in de vorm van een operatie of behandeling moeten leveren, dan bereiden we ons niet voor.” Nicolet Zeller, raad van bestuur van Ziekenhuis Gelderse Vallei, legt uit waarom het zo belangrijk is dat een ziekenhuis aandacht heeft voor voeding en bewegen. “We geven vooral oudere mensen een trainingsprogramma voor een operatie. Als iemand in goede conditie en voedingstoestand een operatie ondergaat, herstelt hij sneller. Voeding en bewegen geven gezondheidswinst.” Ziekenhuis Gelderse Vallei werkt samen met de Wageningen Universiteit om de aandacht voor voeding en bewegen te onderbouwen met onderzoek. Het draaide een heel programma om het onderwerp tussen de oren van medewerkers te krijgen. Nu zijn voeding en bewegen integraal onderdeel geworden van veel behandeltrajecten en zorgpaden.

“Van ziekenhuis naar kennisinstelling” is ook als PowerPoint beschikbaar: