Hoofdstuk 4

Meer inzicht met minder registratie

(Tranparantie over) kwaliteit en veiligheid

Om de beste zorg aan de patiënt te kunnen blijven bieden, is inzicht in kwaliteit nodig. Met goede informatie over kwaliteit kunnen ziekenhuizen en medisch specialisten de zorg verbeteren en van elkaar leren. Hiermee zijn al goede resultaten geboekt:

  • Het percentage patiënten dat binnen een uur na een herseninfarct trombolyse toegediend kreeg nam in drie jaar tijd toe van 65% tot 84% nadat op grond van indicatoren vergelijkingen mogelijk werden;
  • Het percentage patiënten bij wie tumorweefsel is achtergebleven na een borstkankeroperatie is afgenomen van 21% tot 11% nadat een indicator werd opgenomen in de basisset;
  • In drie jaar tijd is een daling van 25% gerealiseerd in de 30-dagen mortaliteit na operaties in verband met kanker (alle soorten) nadat hierover een volume-indicator was opgenomen;
  • Doorligwonden namen met 80% af gedurende de acht jaar dat hierover een indicator opgenomen was.

Het verzamelen van zinvolle uitkomstindicatoren, op basis waarvan professionals zelf hun resultaten kunnen vergelijken en bespreken, ziet de NVZ als de beste mogelijkheid voor kwaliteitsverbetering. Nauwe samenwerking met de (Raad voor de Kwaliteit van de) Federatie Medisch Specialisten is essentieel. Ziekenhuizen die erin slagen om een veilige aanspreekcultuur te creëren, waarin men kan leren van elkaars successen en fouten, leveren de beste kwaliteit. Kwaliteitsinformatie is ook van belang om vragen van patiënten, verzekeraars, inspectie, politiek en media te beantwoorden. Er is veel vraag naar informatie over kwaliteit. Dit is een ‘fact of life’ en betekent dat ziekenhuizen de afgelopen jaren steeds meer zijn gaan registreren.

Ontwikkeling aantal variabelen
  • Figuur 10
  • Ontwikkeling aantal variabelen
  • Bron: Transparantiekalender van het Zorginstituut Nederland en de IGZ basisset

Er is veel vraag naar informatie over kwaliteit

Delen: Er is veel vraag naar informatie over kwaliteit Tweet Post

Nederland koploper kwaliteitsinformatie

Aan de hoeveelheid data ligt het niet. Nederland is koploper als het gaat om het vergaren van kwaliteitsinformatie. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat Nederland als tweede scoort op de wereldranglijst van de meeste administratiekosten in de zorg (na de Verenigde Staten). Het aantal verplichte indicatoren neemt weliswaar af maar is nog steeds te groot. De grote hoeveelheid wordt vooral veroorzaakt door de uitvragen van zorgverzekeraars en patiëntenverenigingen en door het streven naar perfectie van de wetenschappelijke verenigingen. De meeste indicatoren zeggen nog te weinig over de uitkomst van zorg, maar belichten vooral processen en structuren. Een beperkt aantal procesindicatoren blijft nodig om aan te tonen dat je aan de basisnormen voor goede zorg voldoet, maar belangrijker is dat er indicatoren komen die werkelijk relevant zijn voor de patiënt omdat ze iets zeggen over de uitkomst van de behandeling. Tien indicatoren per aandoening is genoeg. Onderzoek naar de effecten van kwaliteitsinformatie op patiënten is nog schaars. Bestaande onderzoeken wijzen dezelfde kant uit: de beschikbare informatie heeft voor de meeste patiënten geen effect op kennis, attitude en gedrag. Slechts een kleine minderheid van de patiënten kiest actief voor een zorgverlener of ziekenhuis op basis van beschikbare kwaliteitsinformatie. Ook zorgverzekeraars gebruiken de beschikbare kwaliteitsinformatie nog in onvoldoende mate bij het contracteren van de zorgverlening. Financiële aspecten blijven bij de onderhandelingen tussen zorgverzekeraars en zorginstellingen nog dominant.

Regels en richtlijnen

Het aantal externe regels waar ziekenhuizen mee te maken hebben is groot en blijft groeien. Wet- en regelgeving, richtlijnen en bijvoorbeeld gedragscodes worden door vele partijen in de gezondheidszorg en daarbuiten ontwikkeld en via verschillende wegen verspreid. Het is voor bestuurders en medisch professionals lastig te overzien of aan alle geldende regels wordt voldaan, terwijl dit wel van hen wordt verwacht. De NVZ vindt het van belang te komen tot minder, maar betere regels. Bij elke regel die wordt ontwikkeld, moet het vanzelfsprekend zijn dat er ook minstens één vervalt. Bovendien is het van belang dat er transparantie komt met betrekking tot de regels waar ziekenhuizen op aanspreekbaar zijn. Het Register van Zorginstituut Nederland (ZiN) moet hierbij – wat medisch inhoudelijke regels betreft – een belangrijke functie vervullen. Daarnaast willen we toe naar een andere manier van toezichthouden, waarbij toezichthouders niet langer toezien op het niveau van afzonderlijke regels of richtlijnen. We pleiten voor meer sturing op afstand. Pilots op het vlak van systeemtoezicht zullen hiervoor de komende jaren aangrijpingspunten bieden.

Het kwaliteitsvenster van de NVZ
  • Figuur 11
  • Het kwaliteitsvenster van de NVZ
  • Bron: NVZ

Kwaliteitsventer

De NVZ heeft samen met ziekenhuizen, patiënten en deskundigen een Kwaliteitsvenster voor patiënten ontwikkeld. In dit venster zien patiënten in één oogopslag de kwaliteit van een ziekenhuis of revalidatieinstelling. Waar mogelijk worden de resultaten van die instelling getoond over meerdere jaren, afgezet tegen het landelijk gemiddelde of een standaard. Het Kwaliteitsvenster blijven we doorontwikkelen. In de toekomst ligt de nadruk op meer onderwerpen die iets zeggen over het effect van de behandeling. Ziekenhuizen maken verder steeds meer gegevens openbaar zodat duidelijk is wat er goed gaat, maar ook dat er soms zaken verkeerd gaan. Als je open bent, neemt naar verwachting het vertrouwen van patiënten verder toe.

Naast informatie over de prestaties van ziekenhuizen, is informatie over zijn eigen gegevens belangrijk voor de patiënt. Voor een zo goed mogelijke informatiepositie voor patiënt én zorgverlener is het van belang dat er informatie uitwisseling tussen beide actoren op gang komt. Zo kan de patiënt meer eigen regie voeren, de zorgverlener het aanbod beter afstemmen op de patiënt en wordt samen beslissen gefaciliteerd. Uit onderstaande figuur van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS voorheen RVZ) blijkt dat de patiënt in het zorgproces een informatieachterstand heeft en dat, met name in geval van chronische ziekten, in de nazorgfase de patiënt juist een informatievoorsprong heeft op de zorgverlener.

  • Bron: RVZ, 2010

Als je open bent, neemt het vertrouwen toe

Delen: Als je open bent, neemt het vertrouwen toe Tweet Post

Ambitie: vereenvoudiging

De NVZ zorgt met andere betrokken partijen, met name de Federatie Medisch Specialisten, voor een goede evaluatie van nut en noodzaak van alle metingen. Immers, zorginstellingen en professionals leveren een forse inspanning bij het registreren en aanleveren van de gegevens. De kosten en baten van de verschillende registraties moeten in balans zijn. We vinden de volgende aspecten van belang bij transparantie over kwaliteit:

  • Less is more. Er moeten minder, maar betere en zinnigere indicatoren komen. De NVZ is van mening dat een indicatorset voor een bepaalde aandoening uit maximaal 10 indicatoren mag bestaan;
  • De slag maken van kwantiteit naar kwaliteit. Daarbij moeten we tripartite (aanbieders, zorgverzekeraars en patiënten) een samenwerkingsrelatie en afspraken tot stand brengen zoals we die nu al hebben met de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) in het kader van de basisset. Dat betekent dat we toewerken naar een kader waarin we een maximum aantal indicatoren en variabelen afspreken, gericht op uitkomsten van zorg. Als dit is gerealiseerd (van meten naar weten), hebben we meer focus en kunnen we de volgende stap maken: van weten naar verbeteren;
  • Als er internationale indicatoren voorhanden zijn, moeten Nederlandse indicatoren daar zoveel mogelijk bij aansluiten. Dit vergroot de internationale vergelijkbaarheid van de kwaliteit van de zorg;
  • Indicatoren moeten zoveel mogelijk uit bestaande registraties onttrokken kunnen worden. Er moeten zo min mogelijk extra registraties voor opgezet hoeven te worden. Om dit te bereiken zal de NVZ samen met NFU en Nictiz werken aan het eenduidig en eenmalig registreren van patiëntgegevens voor meervoudig gebruik (registratie aan de bron).
Wouter van der Kam
Wouter van der Kam

Zaans dashboard voor kwaliteit en patiëntveiligheid

Het Zaans Medisch Centrum houdt de kwaliteit en patiëntveiligheid nauwkeurig in de gaten met een speciaal dashboard. Dat laat voor een groot aantal indicatoren zien hoe de verschillende afdelingen scoren. Indicatoren zoals het aantal VIM-meldingen, klachten, calamiteiten of de wachttijd. “Het is een integraal dashboard met indicatoren die voor de medische staf en de rest van de organisatie relevant zijn. Heel overzichtelijk, het past op een A4-tje. We gebruiken het tijdens het driemaandelijks gesprek met de medisch en bedrijfskundig manager van een resultaatverantwoordelijke eenheid,” vertelt bestuursvoorzitter Wouter van der Kam. “Mocht uit het dashboard blijken dat er iets mis is, dan kijken we verder naar andere, aanpalende indicatoren die iets zeggen over de alertheid van de medische staf en de afdeling. Deze manier van werken heeft al veel opgeleverd. Zo bleken er te weinig brandoefeningen gedaan te worden. Je ziet verschillen tussen afdelingen in de manier waarop ze naar pijnscores kijken. De trend in medicatieveiligheid was juist heel positief. Daar is in een jaar tijd veel verbeterd. Het is heel belangrijk dat je de bevindingen voortdurend terugkoppelt. Je moet bewustzijn kweken én houden op het gebied van kwaliteit.”

Patiëntveiligheid

Het ziekenhuis is een ‘high risk-’omgeving. Het continu bewaken en beheersen van risico’s vraagt dagelijks de aandacht. De medische zorg ontwikkelt zich razendsnel en patiënten worden steeds ouder en daarmee kwetsbaarder. Zij hebben bovendien een complexere zorgvraag. Gebruik van apparatuur neemt toe en wordt steeds ingewikkelder, waardoor steeds meer gespecialiseerde medewerkers nodig zijn. Dit vraagt om een continue controle op het waarborgen van patiëntveiligheid.

Om de veiligheid van de patiëntenzorg te vergroten en te borgen, hebben de ziekenhuizen in Nederland in de afgelopen jaren het VMS Veiligheidsprogramma uitgevoerd. De belangrijkste ambitie van dit programma was om de vermijdbare sterfte met 50% terug te dringen. Uit onderzoek van NIVEL en Emgo+/VUmc in 2013 blijkt dat die ambitieuze doelstelling is gehaald. Verder blijkt dat er drie thema’s zijn waar de ziekenhuizen de komende jaren extra aandacht aan zouden moeten besteden om de patiëntveiligheid te blijven verbeteren. Dit zijn: infectiepreventie en antibioticaresistentie, medicatieveiligheid en veilige toepassing van medische technologie.

Afname vermijdbare schade tussen 2004 en 2012
  • Figuur 12
  • Afname vermijdbare schade tussen 2004 en 2012
  • Bron: Nivel, 2013
Afname vermijdbare sterfte tussen 2004 en 2012
  • Figuur 13
  • Afname vermijdbare sterfte tussen 2004 en 2012
  • Bron: Nivel, 2013

Ambities

In het kader van de blijvende verbetering van de patiëntveiligheid besteden ziekenhuizen ook de komende jaren extra aandacht aan infectiepreventie en antibioticaresistentie, medicatieveiligheid en veilige toepassing van medische technologie. Belangrijk aandachtspunt is ook het thema kwetsbare ouderen, vooral vanwege de risico’s gerelateerd aan polyfarmacie bij deze patiëntencategorie.

“Meer inzicht met minder registratie” is ook als PowerPoint beschikbaar: