Hoofdstuk 3

Iedereen zijn eigen medicijn

Dankzij technologische en biomedische innovaties komen er steeds meer geneesmiddelen op de markt die voor veel patiënten een effectievere behandeling mogelijk maken

Er is daarnaast steeds meer mogelijk met gepersonaliseerde medicijnen, op maat gesneden medicatie die alleen al om die reden goed werkzaam is. De implementatie hiervan is een grote uitdaging en vraagt betrokkenheid in de hele zorgketen.

Ook alle medicatieontwikkelingen worden meegenomen bij het bepalen van de eigen portfolio. Maar de kosten van de geneesmiddelen stijgen enorm en dat kan niet alleen het probleem van de ziekenhuizen zijn. De NVZ voorziet op korte termijn grote problemen met de bekostiging ervan. Landelijk inkopen van geneesmiddelen moet overwogen worden.

Toegankelijkheid en betaalbaarheid onder druk

Het is geen wonder dat er grote vraag is naar de nieuwste medicatie. Zo is van alle kankermedicatie het aandeel van de dure middelen op het totaal in de afgelopen tien jaar sterk toegenomen. Helaas zijn juist de succesvolle middelen veelal duur, soms buitensporig duur. Goedkope vergelijkbare medicijnen zijn nog niet beschikbaar en komen zelfs niet allemaal meteen beschikbaar wanneer de patenten van hun merkequivalent zijn verlopen omdat ze zo moeilijk te produceren zijn. Daarmee komt de toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg onder druk te staan. De NVZ heeft in 2015 onderzoek gedaan onder haar leden. Hieruit blijkt dat het beschikbare budget onvoldoende is om al deze middelen te financieren. Er zijn maatregelen nodig voor betere en specifieke contractafspraken tussen ziekenhuizen en verzekeraars. Prijsonderhandelingen moeten op Europees niveau worden gevoerd waar de nationale markt faalt en verbeterde informatievoorziening is gewenst rondom nieuwe geneesmiddelen. Aanbieders nemen hun verantwoordelijkheid voor doelmatig voorschrijven en gepast gebruik, waarbij ook een belangrijke rol is weggelegd voor de patiënt. Het kan goed zijn dat al deze maatregelen het budgettaire probleem niet snel genoeg oplossen. In dat geval moet de overheid keuzes maken over de samenstelling van het verzekerde pakket.

Aantallen biologische geneesmiddelen in ontwikkeling, naar aandoening
  • Figuur 8
  • Aantallen biologische geneesmiddelen in ontwikkeling, naar aandoening
  • Bron: Nefarma, 2013
Dure medicatie kan tot verdringing van andere vormen van zorg leiden Dure medicatie kan tot verdringing van andere vormen van zorg leiden (Bron: National Health Service, Engeland)

Toename technologische en biologische innovaties

Al enige decennia is een stijgende trend in de investeringen van (farmaceutische) bedrijven in de ontwikkeling van geneesmiddelen zichtbaar. De laatste jaren richt zich dit voornamelijk op nieuwe technische en biologische innovaties als gentherapie, biologische markers en nanotechnologie. Deze innovaties leiden de komende jaren tot vele nieuwe (dure) geneesmiddelen die een breed scala aan nieuwe behandelmogelijkheden toegankelijk maakt.

Dure medicatie kan leiden tot verdringing

Door de toename van het aantal oudere patiënten met meerdere chronische ziekten zal de vraag naar medicatie alleen maar toenemen. Daarnaast is sprake van toenemende medicamentkeuze bij specialistische zorg in de thuissituatie. Niet ondenkbaar is dat de dure medicatie tot verdringing gaat leiden waarbij de andere vormen van zorg het in de toekomst met minder moeten doen. Ziekenhuizen kunnen hier verstandig mee omgaan door zinnig en zuinig beleid te combineren met goede voorlichting aan patiënten en duidelijke afspraken met zorgverzekeraars. Daarbij mag ook de discussie over de zin van doorbehandelen in de laatste levensfase niet uit de weg worden gegaan.

Ziekbed en sterfbed
Hans van der Schoot

Ziekbed en sterfbed

“Wij maken soms onvoldoende onderscheid in ziekbed en sterfbed,” zegt Hans van der Schoot, bestuursvoorzitter van OLVG/ SLAZ. “In de curatieve geneeskunde moeten we ons beperken tot het ziekbed, ons richten op de patiënten die we nog beter kunnen maken. Als dat niet meer het geval is, moet je mensen niet eindeloos aan het lijntje houden. Het zit in onze van oorsprong christelijke cultuur om te geloven in de onsterfelijkheid, terwijl men bijvoorbeeld in de Oosterse cultuur veel meer de afwisseling tussen leven en dood accepteert. Het moment is aangebroken om echt de discussie te voeren of je nog dure geneesmiddelen moet geven aan iemand boven een bepaalde leeftijd als je er het leven maar enkele weken of maanden mee verlengt.”

Als variatie zichtbaar is en te koppelen is aan uitkomsten, zullen ziekenhuizen informatie uitwisselen en van elkaar leren

Delen: Als variatie zichtbaar is [...] zullen ziekenhuizen informatie uitwisselen en van elkaar leren Tweet Post

Investeren in opleiding en medicatieveiligheid

Goede farmaceutische patiëntenzorg en meer persoonsgericht behandeling zal veel vergen van het ziekenhuis en de daar werkzame professionals. Zo worden ook aan de kennis en expertise van de apotheker steeds hogere eisen gesteld vanwege de toenemende complexiteit van de behandelingen en ontwikkelingen rondom ‘precision medicine’. Dit vraagt om opleiding en training, afgestemd op de profielkeuze van het ziekenhuis. Ook het investeren in medicatieveiligheid en uitwisseling van gegevens blijft geboden. Hierbij speelt mee dat optimale zorg steeds vaker in de zorgketen met meerdere aanbieders wordt aangeboden.

Patiëntregistraties

Door registratie en analyse van de uitkomsten van de geneesmiddelentherapie wordt de doelmatigheid en effectiviteit van het voorschrijven verder vergroot. Dit vergt van het ziekenhuis deelname aan patiëntregistraties, waarin gegevens rondom (meerdere) ziektebeelden worden verzameld. Als variatie zichtbaar is en te koppelen is aan uitkomsten, zullen ziekenhuizen informatie uitwisselen en van elkaar leren.

Totale geneesmiddelenkosten (in mln euro) per leeftijdsklasse van 5 jaar
  • Figuur 9
  • Totale geneesmiddelenkosten (in mln euro) per leeftijdsklasse van 5 jaar
  • Bron: SFK

Mogelijkheden voor besparen kosten

Een goede samenwerking in netwerken, met een gezamenlijke inkoop van geneesmiddelen op basis van stringente formularia kan helpen de kosten te drukken. Doelmatig voorschrijven, maximale inzet van biosimilars en het voorkomen van verspilling (o.a. door dosisreductie, terugname van niet gebruikte medicijnen, geen spillage van bereidingen) verdienen aandacht, net als keuzes maken bij de bereiding: maken of kopen.

De kosten van geneesmiddelen stijgen enorm en dat kan niet alleen het probleem van ziekenhuizen zijn

Delen: De kosten van geneesmiddelen stijgen enorm en dat kan niet alleen het probleem van ziekenhuizen zijn Tweet Post

Ambities

Uiteraard blijven wij dure geneesmiddelen zinnig en zuinig gebruiken. Door opleiding en training van de betrokken professionals behouden zij de benodigde kennis en expertise over de meer en meer gepersonaliseerde medicatie. Om zicht te houden op doelmatigheid en effectiviteit van geneesmiddelentherapie, nemen ziekenhuizen deel aan patiëntregistraties. Daarnaast gaan we de mogelijkheden voor het landelijk inkopen onderzoeken. Indien deze maatregelen onvoldoende blijken, dan voeren we de druk op de overheid op om keuzes te maken ten aanzien van het verzekerde pakket. Het resultaat moet zijn dat er in 2020 een oplossing is gevonden voor de steeds urgenter wordende problematiek van de bekostiging van dure geneesmiddelen.

Medicatie-app
Joris Arts

Medicatie-app

De Antonius Zorggroep in Sneek onderzocht de iPhone-app MijnMedicatie, waarmee patiënten heel eenvoudig zelf een actueel medicatieoverzicht kunnen opstellen en bijhouden. Het ziekenhuis vergeleek een app met de traditionele manier van gegevensverzameling: een gesprek met de apothekersassistente. De app is positief ontvangen. De patiënten voelen zich meer betrokken bij hun behandeling en door ontlasting van de zorgverlener is er een potentiële kostenbesparing. Door betere patiëntparticipatie zullen er bovendien minder medicatiefouten optreden. Ziekenhuisapotheker en hoofd afdeling Klinische Farmacie Joris Arts: “Patiënten stelden het op prijs dat de apotheker hen belde vóór hun ziekenhuisopname. En ze vonden het prettig om hun medicijngebruik zelf te registreren. Bijna iedereen deed mee aan de proef.” Naar aanleiding van het onderzoek wordt de app nog meer intuïtief en gebruiksvriendelijk gemaakt.

“Iedereen zijn eigen medicijn” is ook als PowerPoint beschikbaar: